Liczba seniorów na świecie rośnie. To obiecujący potencjał dla rozwoju startupów?

Osoby w wieku 60 i więcej lat stanowią już 15% globalnej populacji, co oznacza 1,2 mld ludzi. W połowie wieku będzie ich już 2,1 mld, co przełoży się na jedną piątą mieszkańców Ziemi. To efekt przede wszystkim dwóch kluczowych czynników.

Pierwszym jest ciągłe wydłużania się okresu trwania życia, szczególnie w krajach rozwiniętych (OECD) z 77,2 lat na początku wieku do 81,1 lat ćwierć wieku później. Średnia światowa jest obecnie o 7 lat niższa. Większą miarą postępu będzie porównanie do roku 1970, gdy wynosiła ona niespełna 57 lat.

Drugą istotną przyczyną okazuje się spadek dzietności. W 1970 roku na jedną kobietę przypadało niemal pięcioro dzieci, dziś to 2,4 dziecka, ale w krajach OECD wskaźnik dzietności jest jeszcze niższy i wynosi zaledwie 1,5 dziecka, w Polsce tylko 1,1 dziecka, a w Korei to rekordowo niski wskaźnik – 0,8 dziecka.

Srebrna gospodarka dynamicznie rośnie

Rosnąca populacja seniorów ma coraz większy wpływ na światową gospodarkę. Jak pokazuje w swoich analizach Światowe Forum Ekonomiczne (WEF) odpowiadają oni już za 27% globalnych wydatków konsumpcyjnych, co przekłada się na kwotę około 19 bln dolarów.

Prognozy mówią, że do 2036 roku kwota ta niemal się podwoi, osiągając poziom 34 bln dolarów. Wówczas niemal co trzeci dolar wydany na konsumpcję na świecie będzie pochodził od osób, które ukończyły 60 rok życia. Rynki tzw. srebrnej gospodarki – obejmujące produkty i usługi dal seniorów, takie jak opieka zdrowotna, mieszkalnictwo, wspieranie długowieczności czy turystyka senioralna – są już warte 4,5 bln dolarów i odnotowują roczny wzrost na poziomie 7%.

Procesowi starzenia towarzyszy zmiana struktury wydatków konsumenckich. Rosną nakłady na ochronę socjalną (+29%), produkty medyczne (+21%), usługi szpitalne (+19%), ubezpieczenia (+14%) oraz utrzymanie domu (+13%), natomiast spadają wydatki na restauracje (-21%), odzież (-14%) oraz transport i zakup pojazdów (-13%) – szacuje WEF.

Rynkiem o największym popycie na produkty i usługi senioralne będzie  Ameryka Północna z dominującą rolą Stanów Zjednoczonych, gdzie przewiduje się wzrost wydatków osób w wieku 60+ z 7,4 bln dolarów do 11,7 bln dolarów do 2036 roku. Jednak to region Azji i Pacyfiku będzie doświadczał największej dynamiki wzrostu. Do 2036 roku wydatki tamtejszej populacji w wieku 60+ wzrosną ponad dwukrotnie – z 4,9 bln dolarów do 10,2 bln dolarów – wyprzedzając Europę, dla której przewiduje się wzrost z 5,4 bln dolarów do 8,6 bln dolarów. Czynnikiem napędzającym te zmiany stają się głównie starzejące społeczeństwa Japonii, Korei Południowej, Chin oraz krajów Azji Południowo-Wschodniej.

Co nowego dla cyfrowych seniorów?

W korzystaniu z urządzeń cyfrowych w wielu krajach seniorzy zasadniczo nie różnią się od młodszych pokoleń. W USA smartfony posiada 91% z nich, ze Smart TV korzysta 78%, z tabletów 57% a tzw. noszonej technologii (wearables) używa 37% seniorów.

Rośnie też odsetek osób starszych korzystających z internetu i usług cyfrowych, choć ten udział wciąz pozostaje mniejszy niż w młodszych grupach wiekowych. W 2025 roku 68% osób w wieku 65–74 lata oraz 41% osób powyżej 75 roku życia w krajach OECD korzystało z niego codziennie, podczas gdy w pokoleniu ich wnuków było to 95%. Można więc wciąż mówić o deficycie umiejętności cyfrowych wśród seniorów, tym bardziej, że tylko 34% z nich było w stanie wykonywać złożone zadania wymagające rozwiniętych umiejętności cyfrowych jak korzystanie z bankowości online, portali e-administracji czy telekonsultacji medycznych.

W Europie najwyższy poziom umiejętności cyfrowych prezentują seniorzy w Norwegii, Danii, Islandii, Niderlandach, Szwajcarii i Szwecji. Coraz więcej krajów, jak Singapur, Korea Południowa czy Estonia oferuje specjalne kursy umiejętności cyfrowych. W Polsce seniorzy mogą je rozwijać w ramach Uniwersytetu Trzeciego Wieku, w których uczestniczy około 130 tys. osób, z czego 80% to kobiety.

W wielu krajach seniorzy stali się aktywnymi konsumentami social mediów. W krajach rozwiniętych to od 45 do 57% użytkowników internetu powyżej 65 roku życia. W USA niemal 35% klientów kupujących produkty związane ze zdrowiem i urodą w serwisie TikTok to osoby starsze. Stają się one jednak także ofiarami internetowych oszustw. W Polsce aż 20% seniorów w wieku 65+ padło ofiarą kradzieży lub próby wyłudzenia danych osobowych i finansowych w przestrzeni cyfrowej – podaje Krajowy Rejestr Długów.

Nowe sektory usług

Rosnąca populacja seniorów i wzrost ich umiejętności cyfrowych umożliwia rozwój szerokiej gamy usług – uważają eksperci WEF. Rynek systemów inteligentnego domu oraz technologii wspierających samodzielne życie (tzw. ambient assisted living) rozwija się w tempie 17% rocznie, a segment rozwiązań chroniących przed oszustwami rośnie o 15%. Podobnie sytuacja wygląda w przypadku noszonej technologii umożliwiającej monitorowanie stanu zdrowia (wzrost o 14%) oraz robotów – towarzyszy opartych na sztucznej inteligencji, wspierających opiekę nad seniorami (wzrost o 12%). Technologie te rozwija coraz więcej startupów.

Nowa klasa startupów

Na całym świecie działa obecnie 3530 firm z tzw. sektora Age-Tech, który może być wart nawet 286 mld dolarów. Ten sektor obejmuje 13 segmentów technologicznych związanych z ochroną zdrowia, opieką, mieszkalnictwem, usługami finansowymi, mobilnością, komunikacją oraz kształceniem ustawicznym.

Ponad 900 startupów pozyskało dotąd (według Tracxn Market Trends) łącznie 10,7 mld dolarów kapitału od inwestorów venture capital oraz private equity, a w sektorze  powstało już pięć jednorożców, a więc firm, których wycena przekracza miliard dolarów. Należą do nich: Oura: (12 mld dolarów) oferująca inteligentny pierścień do monitorowania zdrowia; Neko Health: (7,0 mld dolarów) zajmująca się profilaktycznym skanem całego ciała); Function Health (3 mld dolarów) również zajmująca się diagnostyką profilaktyczną; Retro Biosciences (2 mld dolarów) przeprowadzająca terapie przeciwdziałające starzeniu się komórek oraz Honor Technology (1,3 mld dolarów), czyli cyfrowa platforma sieciowa usług opieki domowej.

Kluczowe segmenty rynku

Większość startupów funkcjonują głównie w następujących segmentach rynku:

• wspieranie starzenia się w miejscu zamieszkania i monitoring otoczenia -Tutaj amerykański Cherish Health wykorzystuje inteligentne czujniki radarowe do monitorowania bezpieczeństwa, zmian stanu zdrowia oraz upadków – nawet przez ściany – bez konieczności stosowania kamer czy urządzeń noszonych na ciele;
• cyfrowa opieka domowa i sieć relacji – reprezentantami tego obszaru jest brytyjska Cera wykorzystująca AI do przewidywania pogorszenia stanu zdrowia pacjentów, zanim zajdzie konieczność hospitalizacji oraz amerykański Papa czyli platforma łącząca osoby starsze i ich rodziny z asystentami pracującymi w niepełnym wymiarze godzin, którzy zapewniają towarzystwo i pomoc w codziennych czynnościach;
• robotyka wspomagająca – działający w tym segmencie francuski Wandercraft tworzy zaawansowane, autonomiczne egzoszkielety wspomagające chód, które są przeznaczone dla seniorów z poważnymi zaburzeniami neurologicznymi lub mających problemami z poruszaniem się; natomiast Labrador Systems z USA buduje inteligentne roboty domowe, które pomagają osobom z ograniczeniami fizycznymi w przenoszeniu ciężkich przedmiotów, posiłków czy prania;
• profilaktyka poznawcza i aktywność społeczna – w tym segmencie rozwiązania startupów skupiają się na prewencji lub opóźnianiu zmian demencyjnych stosując technologie immersyjne i neuronaukę; I tak  amerykański Rendever  przeciwdziała izolacji w domach seniora poprzez wspólne doświadczenia w wirtualnej rzeczywistości (VR), umożliwiając mieszkańcom powrót do dawnych miejsc zamieszkania lub zwiedzanie świata;
• finanse i długowieczność – celem firm działających w tym obszarze jest ochrona majątku i zarządzanie kapitałem emerytalnym oraz przeciwdziałanie oszustwom wymierzonym w osoby starsze; na przykład platforma za która stoi startup Carefull (USA) monitoruje rachunki bankowe pod kątem nietypowych zachowań, prób oszustwa oraz subtelnych oznak pogorszenia funkcji poznawczych wpływających na decyzje finansowe; z kolei Falkin koncentruje się na zautomatyzowanych narzędziach funkcjonujących w czasie rzeczywistym umożliwiających osobom starszym rozpoznawanie i blokowanie cyfrowych a także telefonicznych prób oszustw finansowych.

Więcej cyfrowych usług – mniej opiekunów?

Startupy nie tylko zajmują się opieką nad seniorami czy dbają o ich dobrostan i relacje. Mogą także zwalniać zasoby w gospodarce, a więc zastępować opiekunów osób starszych, co jest niezmiernie istotne w dobie kurczenia się podaży siły roboczej wskutek procesów starzenia.

OECD szacuje, że w krajach członkowskich organizacji przynajmniej co ósma osoba powyżej 50 roku życia zajmuje się świadczeniem nieodpłatnej pomocy członkom swojej rodziny. W USA tylko do 2030 roku zabraknie 151 tys. pracowników opieki, a do 2040 roku niedobór ten wyniesie 355 tysięcy osób. Jak widać rozpowszechnienie technologii cyfrowych mogłoby tę sytuację znacząco zmienić.

Źródło zdjęcia: Vitaly Gariev/Unsplash